Diz Ağrısı Neden Olur? Ne Zaman Ortopediye Başvurmalısınız?
Diz ağrısı her yaşta görülebilir ve sebebi basit zorlanmalardan kireçlenmeye (osteoartrit) kadar değişir. Erken değerlendirme, hızlı iyileşme ve kalıcı hasarın önlenmesi için önemlidir. Diz ağrısının en sık nedenleri zorlanma, aşırı kullanım ve kireçlenmedir. Şiddetli, travma sonrası başlayan, ateş eşlik eden veya yürümeyi engelleyen ağrıda gecikmeden ortopediye başvurun.
Belirtiler / Sebepler / Risk Faktörleri
Belirtiler: Ağrı, şişlik, sertlik, ısı artışı, kilitlenme (dizin takılması), boşalma (diz güvensizliği), hareket kısıtlılığı, merdiven inip çıkmada zorlanma.
Sık görülen nedenler:
- Zorlanma ve aşırı kullanım: Tendinit (kiriş iltihabı), bursit (kesecik iltihabı), iliotibial bant sürtünmesi.
- Yaralanmalar: Menisküs yırtığı, bağ yaralanmaları (ör. ön çapraz bağ), dize direkt darbe.
- Kireçlenme (osteoartrit): Kıkırdak aşınmasıyla oluşan kronik ağrı ve tutukluk.
- Diz kapağı kaynaklı ağrı: Patellofemoral ağrı sendromu (diz önü ağrısı), diz kapağı hizalanma sorunları.
- Romatolojik ve metabolik: Romatoid artrit, gut (ürik asit kristalleri), psöriyatik artrit.
- Enfeksiyon: Septik artrit (eklem enfeksiyonu) hızlı tedavi gerektirir.
Risk faktörleri: Yaş, fazla kilo, önceki diz yaralanmaları, yoğun/tekrarlayıcı çömelme ve diz üstü çalışma, ani antrenman artışı, uygun olmayan ayakkabı, kas dengesizlikleri.
Tanı / Değerlendirme (Genel Bilgi)
- Hikâye ve muayene: Ağrının yeri, süresi, travma öyküsü, kilitlenme/boşalma, gece ağrısı ve sistemik belirtiler (ateş) sorgulanır.
- Görüntüleme: Röntgen (kemik, kireçlenme), MR (menisküs/bağlar), ultrason (sıvı, tendon/bursa).
- Laboratuvar: Enfeksiyon veya romatolojik hastalık şüphesinde kan testleri.
- Eklem sıvısı analizi: Şiş ve sıcak dizde enfeksiyon veya kristal artriti ayırmak için yapılabilir.
Tanı süreci kişiye özeldir; muayene bulgularına göre gerekli testler belirlenir.
Tedavi ve Yönetim (Genel Bilgi)
- İlk basamak bakım: Dinlenme, buz uygulaması (günde 3–4 kez, 15–20 dk), elastik bandaj ile hafif kompresyon ve bacağı kalp hizasından yüksekte tutma.
- Ağrı kontrolü: Parasetamol ve bazı durumlarda naproksen gibi non-steroid iltihap gidericiler (NSAİİ) düşünülebilir; mide, böbrek, kalp sorunları olanlarda dikkatli olun. İlaç başlamadan önce hekime danışın.
- Topikal tedaviler: Ağrı kesici/antiinflamatuar jel ve bantlar bazı hastalarda fayda sağlayabilir. Hekime danışın.
- Fizik tedavi ve egzersiz: Uyluk ön (kuadriseps) ve kalça kaslarını güçlendirme, esneme ve denge çalışmaları ağrıyı azaltır ve tekrarı önler.
- Destekleyiciler: Dizlik, ayakkabı tabanlığı (ortez), baston gibi araçlar geçici rahatlama sağlayabilir.
- Enjeksiyonlar: Uygun seçilmiş olgularda kortikosteroid veya hyaluronik asit enjeksiyonları düşünülebilir. Yalnız hekim önerisiyle uygulanır.
- Cerrahi seçenekler: Menisküs onarımı, bağ rekonstrüksiyonu veya ileri kireçlenmede diz protezi, uygun hastalarda planlanır.
Hangi tedavinin uygun olduğu, altta yatan nedene ve günlük ihtiyaçlarınıza göre hekim tarafından belirlenir.
Yaşam Tarzı ve Önleme Önerileri
- Yükü yönetin: Fazla kilonun verilmesi dize binen yükü azaltır.
- Akıllı antrenman: Isınma, kademeli artış ve dinlenme günleri. Düşük etkili aktiviteler (yüzme, bisiklet) tercih edin.
- Kuvvet ve esneklik: Kuadriseps, hamstring ve kalça kaslarını güçlendirin; baldır ve kalça esnemelerini ekleyin.
- Ekipman ve teknik: Uygun spor ayakkabısı, zemin seçimi ve doğru çömelme/kaldırma tekniği.
- İş ve günlük yaşam: Uzun süre diz çökmeyi/çömelmeyi sınırlayın, sık mola verin, merdiveni dikkatli kullanın.
- Ev güvenliği: Kaymaz halı, iyi aydınlatma, banyo tutunma barları düşmeleri azaltır.
Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
- Şiddetli ağrı, belirgin şişlik veya dizde şekil bozukluğu
- Travma sonrası üzerine basamama veya dizin kilitlenmesi/boşalması
- Ateş, kızarıklık ve sıcaklık artışı ile birlikte diz ağrısı (enfeksiyon şüphesi)
- Baldır şişliği, hassasiyet ve ani nefes darlığı (pıhtı şüphesi: acil)
- Gece uykudan uyandıran ağrı, istemsiz kilo kaybı, birkaç haftayı aşan kronik şikâyet
- Diyabet, bağışıklık baskılanması veya protez diziniz varsa ve aniden ağrı/şişlik geliştiyse
Acil belirtilerde vakit kaybetmeden en yakın acil servise başvurun veya 112’yi arayın.
Sık Sorulan Sorular
- Diz ağrısında buz mu sıcak mı? İlk 48–72 saatte şişlik varsa buz daha uygundur. Kronik tutuklukta hafif sıcak uygulama rahatlatabilir.
- Diz kireçlenmesi (osteoartrit) geçer mi? Tamamen geri döndürmek zordur; kilo kontrolü, egzersiz ve uygun tedavilerle ağrı yönetilebilir ve işlev korunabilir.
- Diz ağrısıyla yürümek zararlı mı? Şiddetli ağrı yoksa düşük etkili yürüyüş ve bisiklet genellikle faydalıdır. Ağrı artarsa dinlenin.
- MR her zaman gerekli mi? Hayır. Muayene ve röntgen çoğu zaman yol gösterir; menisküs/bağ şüphesinde veya ameliyat planında MR istenir.
- Hangi uzmana gitmeliyim? Travma ve mekanik sorunlarda ortopedi; uzun süreli ağrı ve kas-iskelet rehabilitasyonunda fizik tedavi ve rehabilitasyon da sürece dâhil olabilir.
Kaynaklar
- CDC – Arthritis Basics
- WHO – Musculoskeletal conditions
- Vikipedi (TR) – Osteoartrit
- Vikipedi (TR) – Menisküs
- Vikipedi (TR) – Ön çapraz bağ
Yasal Uyarı
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, hekiminizin yerini almaz.
Last reviewed: 2025-12-14
