Allopurinol: Nedir? Nasıl Kullanılır?

2026-01-29

Kısa Özet

Allopurinol, kandaki ürik asidi düşüren bir ilaçtır. En sık gut hastalığının uzun dönem kontrolünde ve tekrarlayan ürik asit taşlarını önlemede kullanılır. Ağrıyı hemen kesmez; düzenli ve doğru kullanımda atak riskini azaltmaya yardım eder.

Başlıklar - Table of Contents

İlacın tanımı, tipi ve Türkiye’de bulunan ticari isimleri

Allopurinol, ksantin oksidaz inhibitörü (ürik asit üretimini azaltan ilaç grubu) bir ilaçtır. Türkiye’de genellikle 100 mg ve 300 mg tablet formları bulunur. Jenerik allopurinol tabletler ve Zyloric gibi markalar mevcuttur.

Allopurinol Genel Bilgiler

Allopurinol, vücutta ürik asit yapımını azaltır. Böylece kanda ürik asit düzeyi düşer ve zamanla gut atakları seyrekleşir. Bu ilaç bir ağrı kesici değildir; akut (ani) gut atağındaki ağrıyı tek başına geçirmez.

Genellikle düşük dozla başlanır ve ürik asit hedefe (çoğu hastada <6 mg/dL) ulaşana kadar kademeli artırılır. Dozu ve artırma hızını hekiminiz belirler. Tedaviye başlarken ilk aylarda koruyucu olarak düşük doz kolşisin veya uygun bir ağrı kesici verilebilir; bunu sadece hekim önerisiyle kullanın.

Tableti tercihen yemek sonrası ve bir bardak suyla alınız. Gün içinde bol sıvı tüketmek (ör. 2–3 litre, hekiminiz aksini söylemedikçe) böbrek taşı riskini azaltır. İlacı kendi kendinize kesmeyin; düzenli kan tahlilleri ve böbrek/karaciğer fonksiyon takibi gerekebilir.

Allopurinol Kullanım Alanları (Tıbbi endikasyonları)

Gut hastalığının uzun dönem tedavisi ve gut tofüslerinin (deri altı ürik asit birikimleri) küçülmesine yardımcı olması
Tekrarlayan ürik asit böbrek taşlarının önlenmesi
Kanser tedavileri sırasında görülebilen tümör lizis sendromuna bağlı yüksek ürik asidin önlenmesi
Nadir kalıtsal durumlarda aşırı ürik asit üretiminin kontrolü (hekiminizin yönlendirmesiyle)

Allopurinol Yaygın Yan Etkileri

Cilt döküntüsü veya kaşıntı. Döküntü gelişirse ilacı durdurup derhal hekime başvurun.
Mide bulantısı, karın ağrısı, ishal
Baş ağrısı, sersemlik hissi
Karaciğer enzimlerinde yükselme (kan testleriyle izlenir)
Tedavinin ilk aylarında paradoksal gut atağı (hekiminizin verdiği koruyucu ilaçlar bu riski azaltır)

Nadir ama ciddi reaksiyonlar: Şiddetli cilt reaksiyonları (SJS/TEN), döküntü ile birlikte ateş, boğaz ağrısı, lenf bezlerinde şişlik, ağız-göz yaraları, yüz-gövde yaygın kızarıklık, nefes darlığı. Bu belirtilerde acil tıbbi yardım alın.

Uyarılar

Allopurinol, akut atak ağrısını kesmez. Atak sırasında ağrı için hekiminizin önerdiği ilaçları kullanın. Allopurinol tedavisine başlamak veya sürdürmek, hekiminizin kararıyla atak döneminde de mümkün olabilir.
Ciddi cilt reaksiyonu riski böbrek hastalığı olanlarda ve bazı ilaçlarla birlikte artabilir (ör. tiazid diüretikler). Döküntü olursa ilacı kesip acilen başvurun.
HLA-B*58:01 gen varyantı olanlarda ağır döküntü riski artar. Hekiminiz risk yüksekse (bazı etnik kökenlerde) test önerebilir.
Böbrek veya karaciğer hastalığınız varsa doz ayarı gerekebilir. Düzenli kontrolleri aksatmayın.
İlaç etkileşimleri: Azatiyoprin ve 6-merkaptopürin ile birlikte ciddi etkileşim olur; bu ilaçlar kullanılıyorsa mutlaka hekiminize söyleyin. Varfarin, teofilin, tiazidler ve amoksisilin/ampisilin ile etkileşim görülebilir.
Alkol, gut ataklarını tetikleyebilir. Alkolü sınırlayın; pürinden zengin gıdaları (sakatatlar, bazı deniz ürünleri) azaltmak yararlı olabilir.
Gebelik ve emzirme: Kullanım kararı hekim kontrolünde verilmelidir. Emziriyorsanız mutlaka bilgi verin.
Herhangi bir yan etkiyi hekiminize bildirin. İsterseniz TÜFAM’a (Türkiye Farmakovijilans Merkezi) yan etki bildirimi yapabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Allopurinol bir ağrı kesici mi? Hayır. Allopurinol ürik asit üretimini azaltır; ağrı için değildir. Ağrıyı yönetmek için hekiminizin önerdiği ilaçları kullanın.
Ne kadar sürede etki eder? Ürik asit düzeyi günler-haftalar içinde düşmeye başlar. Gut ataklarının belirgin azalması için genelde birkaç ay düzenli kullanım gerekir.
Dozumu unuttum, ne yapmalıyım? Hatırladığınızda alın. Bir sonraki doza yakınsa kaçırdığınız dozu atlayın; çift doz almayın.
Atak sırasında allopurinolü kesmeli miyim? Genellikle hayır. Pek çok durumda devam etmek uygundur; bireysel karar için hekiminize danışın.
Beslenme ve su tüketimi önemli mi? Evet. Yeterli su içmek ve alkol ile pürinden zengin gıdaları sınırlamak atak riskini azaltmaya yardımcı olur.