Doğum kontrol yöntemleri: Hap, spiral, implant karşılaştırması

2025-12-15

Kısa Özet

Doğum kontrol yöntemleri arasında hap, spiral (RİA) ve implant en çok tercih edilenlerdir. En etkili ve zahmetsiz yöntemler spiral ve implanttır (>%99). Hap etkilidir, ancak her gün düzenli almayı gerektirir. Hangi yöntemin size uygun olduğuna, sağlık durumunuza ve yaşam tarzınıza göre hekiminizle birlikte karar verin.

Başlıklar - Table of Contents

Sebepler ve Risk Faktörleri

Neden tercih edilir? İstenmeyen gebelikleri önlemek, adet düzenlemek, ağrılı/yoğun adet kanamasını azaltmak (özellikle hormonlu RİA), doğum aralığını planlamak.
Risk faktörleri (genel): Sigara içimi (özellikle 35 yaş üstü), migren aura ile seyreden baş ağrısı, pıhtı öyküsü, kontrolsüz hipertansiyon, karaciğer hastalığı, yakın zamanda doğum yapmış olmak. Bu durumlar bazı yöntemleri sınırlayabilir; hekime danışın.

Tanı/Değerlendirme (Genel bilgi)

Ön görüşme: Tıbbi öykü, ilaçlar (bazı ilaçlar hapın etkisini azaltabilir), sigara kullanımı, emzirme durumu, adet düzeni.
Muayene ve ölçümler: Kan basıncı ölçümü (hap için önemli), gerekirse gebelik testi.
Enfeksiyon taraması: Spiral takılmadan önce cinsel yolla bulaşan enfeksiyon şüphesi varsa değerlendirme yapılabilir.
Zamanlama: Spiral ve implant çoğu zaman adet döneminde veya gebelik dışı olduğunuz doğrulandıktan sonra takılır/yerleştirilir.

Tedavi ve Yönetim (Genel Bilgi)

Aşağıda hap, spiral (RİA) ve implantın temel özelliklerini, artı-eksi yönlerini bulabilirsiniz. Reçeteli ilaç ve işlemler için hekime danışın.

Doğum kontrol hapı (oral kontraseptif)
- Nasıl çalışır? Hormon içerir (östrojen+progestin veya sadece progestin). Yumurtlamayı baskılar, rahim ağzı salgısını koyulaştırır.
- Etkinlik: Doğru ve düzenli kullanımda çok etkilidir; günlük kullanımda unutmalar olursa koruma düşer (tipik kullanımda yaklaşık %93 etki).
- Avantajlar: Geri dönüşümlü, bırakınca doğurganlık genellikle hızlı döner; adetleri düzenleyebilir, akne ve adet ağrısını azaltabilir.
- Dezavantajlar: Her gün aynı saatte alma zorunluluğu; unutma riski. Baş ağrısı, mide bulantısı, göğüs hassasiyeti gibi yan etkiler olabilir.
- Kimler için uygun olmayabilir? 35 yaş üstü ve sigara içenler, migren aura varlığı, pıhtı öyküsü olanlar için kombine haplar riskli olabilir. Hekime danışın.
- İlaç etkileşimleri: Bazı epilepsi ilaçları ve rifampisin gibi antibiyotikler etkinliği azaltabilir. Hekime danışın.
Spiral (RİA: Rahim İçi Araç)
- Türleri: Bakırlı RİA (hormonsuz) ve hormonlu RİA (levonorgestrel içerir).
- Etkinlik: Çok yüksek (>%99). Kullanıcı hatasına bağlı değildir.
- Süre: Bakırlı RİA 5–10 yıl; hormonlu RİA yaklaşık 3–8 yıl (ürüne göre). İstendiğinde erken çıkarılabilir.
- Avantajlar: Uzun etkili, geri dönüşümlü; hormonlu RİA adet kanamasını ve krampları azaltabilir. Emzirenler için uygun seçenekler vardır.
- Dezavantaj/yan etkiler: Bakırlı RİA ilk aylarda daha yoğun ve ağrılı adet yapabilir; hormonlu RİA düzensiz lekelenme yapabilir. Nadir riskler: Düşme (atılma) ve rahim duvarına zarar verme (çok nadir). Takıldıktan sonraki ilk haftalarda enfeksiyon riski düşük de olsa artabilir.
- Diğer: Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz; kondom ile birlikte kullanımı önerilebilir.
İmplant (kol içi çubuk)
- Nasıl çalışır? Tek bir küçük çubuk kolun iç kısmına yerleştirilir; progestin hormonu yavaş salınır.
- Etkinlik: Çok yüksek (>%99). Kullanıcı hatasına bağlı değildir.
- Süre: Genellikle 3 yıl etkilidir; istenirse daha erken çıkarılır ve doğurganlık kısa sürede geri döner.
- Avantajlar: Düşük bakım gerektirir, emzirme ile uyumludur.
- Dezavantaj/yan etkiler: Düzensiz kanama/lekelenme, baş ağrısı, akne, duygu durum değişikliği görülebilir. Yerleştirme ve çıkarma küçük bir işlem gerektirir.
Acil kontrasepsiyon
- Bakırlı RİA korunmasız ilişkiden sonra yaklaşık 5 güne kadar en etkili acil korunma yöntemidir ve uzun süreli koruma sağlar.
- Acil kontrasepsiyon hapları seçenekleri de vardır; kullanım ve uygunluk için hekime/eczacınıza danışın.

Yaşam Tarzı ve Önleme Önerileri

Düzenli kullanım: Hap kullanıyorsanız her gün aynı saatte alarm kurun; doz atlandıysa prospektüse ve hekiminize başvurun.
Çift korunma: Kondom, gebelikten korunmaya ek olarak cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korur. Yeni partner veya enfeksiyon riski varsa kondom ekleyin.
Takip: Spiral/implant sonrası önerilen kontrol randevularına gidin; spiral ipini ara ara hissedip yerinde olduğundan emin olun.
İlaç ve bitkisel ürünler: Yeni bir ilaç veya bitkisel destek (ör. sarı kantaron) kullanmadan önce hekime danışın.

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Spiral/implant sonrası şiddetli alt karın ağrısı, ateş veya kötü kokulu akıntı.
Normalden çok fazla veya uzun süren vajinal kanama, bayılma hissi.
Yeni başlayan migren auralı baş ağrısı, tek taraflı bacak şişliği/ağrısı, göğüs ağrısı veya nefes darlığı (pıhtı belirtisi olabilir).
Hamilelik şüphesi, spiral ipini hissedememe veya aşırı uzamış hissetme.

Sık Sorulan Sorular

Spiral veya implant doğurganlığımı kalıcı olarak etkiler mi? Hayır. Çıkarıldıktan sonra doğurganlık genellikle kısa sürede geri döner.
Emziriyorum, hangi yöntem uygun? Progestin içeren yöntemler (implant, bazı RİA’lar ve sadece progestin hapı) emzirme ile uyumludur. Hekime danışın.
Adetim çok ağrılı ve yoğun, hangisi iyi gelir? Hormonlu RİA çoğu kişide kanamayı ve krampları azaltır. Bireysel durum için hekime danışın.
Hap kullanırken antibiyotik aldım, ne yapmalıyım? Bazı ilaçlar etkileşebilir. Hekime danışın ve ek olarak kondom kullanın.
Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan hangisi korur? Kondom korur. Hap, spiral ve implant CYBE’den korumaz.

Kaynaklar

Yasal Uyarı

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, hekiminizin yerini almaz.

Last reviewed: 2025-12-03