Polikistik Over Sendromu (PCOS), üreme çağındaki kadınlarda sık görülen bir hormon dengesizliğidir. Adını yumurtalıklarda görülebilen çok sayıda küçük kistten alır; esas sorun hormon ve yumurtlama düzenindeki bozulmadır.
Kısa Özet
- PCOS; düzensiz adet, akne/kıllanma artışı ve kilo alma eğilimiyle seyreder.
- Tedavide yaşam tarzı değişiklikleri temeldir; ilaçlar ve doğurganlık planına göre seçenekler eklenir (hekime danışın).
Belirtiler, Sebepler ve Risk Faktörleri
- Düzensiz veya seyrek adetler (oligo/anovulasyon: seyrek ya da olmayan yumurtlama).
- Akne, tüylenme artışı (hirsutizm) ve saç dökülmesi; androjen yüksekliği (erkeklik hormonları) ile ilişkilidir.
- Kilo alma ve insülin direnci (vücudun insüline yanıtının azalması); karın çevresinde yağlanma.
- Gebelikte zorlanma, düşük riski artışı; bazı kişilerde pelvik ağrı, ruh hali değişiklikleri.
Nedenler tam olarak bilinmiyor. Genetik yatkınlık, insülin direnci ve hormon sinyallerindeki dengesizlikler etkilidir. Risk artışı: ailede PCOS/Tip 2 diyabet öyküsü, fazla kilo, hareketsiz yaşam.
Tanı/Değerlendirme (Genel Bilgi)
- Öykü ve muayene: adet düzeni, tüylenme/akne, kilo değişimi.
- Kan testleri: androjenler, tiroit ve prolaktin gibi diğer nedenleri dışlama.
- Pelvik ultrason: polikistik over görünümü destekleyebilir.
Tanıda genellikle Rotterdam ölçütleri kullanılır: üç bulgudan ikisi (düzensiz yumurtlama, klinik/biokimyasal androjen yüksekliği, polikistik over görünümü). Ergenlerde tanı daha dikkatli konur; ultrason tek başına yeterli değildir.
Tedavi ve Yönetim (Genel Bilgi)
Tedavi kişiye özel planlanır; amaç sağlık önceliklerine göre değişir (adet düzeni, cilt/tüylenme, gebelik, metabolik risklerin azaltılması). Aşağıdakiler genel bilgilerdir; reçeteli ilaçlar için hekime danışın.
- Yaşam tarzı temelli yaklaşım: Dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve kilo yönetimi ilk basamaktır.
- Adet düzenleme ve endometrium (rahim içi) korunması: Kombine doğum kontrol hapları veya aralıklı/progesteron tedavileri (hekime danışın).
- Androjen etkilerini azaltma: Spironolakton gibi antiandrojenler bazı durumlarda kullanılabilir; gebelikte uygun değildir, etkili doğum kontrolü gerekir (hekime danışın).
- İnsülin direnci/metabolik destek: Metformin bazı kişilerde adet düzenini ve metabolik parametreleri iyileştirebilir (hekime danışın).
- Gebelik planı: Birçok kişide yumurtlama uyarımı için letrozol ilk seçenek olabilir; klomifen, gonadotropinler veya tüp bebek (IVF) gibi ileri seçenekler gündeme gelebilir (hekime danışın).
- Cilt ve tüylenme yönetimi: Akne tedavileri, eflornitin kremi ve lazer epilasyon gibi kozmetik yöntemler değerlendirilebilir (hekime danışın).
Not: Her ilaç, tıbbi geçmiş ve hedeflere göre seçilir; düzenli takip önemlidir.
Yaşam Tarzı ve Önleme Önerileri
- Beslenme: Tam tahıllar, sebze-meyve, baklagiller, kaliteli protein ve sağlıklı yağlara ağırlık verin. Rafine şeker ve ultra-işlenmiş ürünleri sınırlayın.
- Öğün düzeni: Lif ve protein içeren düzenli öğünler; ara öğünlerde yoğurt, kuruyemiş, taze meyve gibi seçenekler.
- Hareket: Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aerobik (tempolu yürüyüş, bisiklet) + 2 gün kas güçlendirici egzersiz.
- Uyku ve stres: 7–9 saat uyku; stres yönetimi için nefes egzersizi, yürüyüş, hobi desteği.
- Kilo yönetimi: Başlangıç kilosunun %5–10 kadar azalması bile adetleri ve metabolizmayı belirgin iyileştirebilir.
- Sigara bırakma ve alkolü sınırlama: Hormon dengesi ve kardiyometabolik sağlık için faydalıdır.
Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
- 3 aydan uzun süredir adet görmeme veya çok sık ve yoğun kanamalar.
- Gebelik istemine rağmen 12 ay (35 yaş üstü için 6 ay) korunmasız ilişkiye rağmen gebelik olmaması.
- Aşırı susama, sık idrara çıkma, açıklanamayan kilo artışı gibi insülin direnci/şeker hastalığı bulguları.
- Şiddetli pelvik ağrı, ani tüylenme artışı/saç dökülmesi veya ses kalınlaşması.
- Adetler arasında düzensiz ve uzun süren kanamalar.
Sık Sorulan Sorular
- PCOS tamamen geçer mi? Kalıcı bir “tedavi” yok; ancak uygun yaşam tarzı ve tedavilerle belirtiler ve uzun vadeli riskler kontrol altına alınabilir.
- Kilolu olmayan kişilerde de PCOS olur mu? Evet, normal kiloda PCOS görülebilir; yine de insülin direnci ve kardiyometabolik riskler takip edilmelidir.
- PCOS ve gebelik mümkün mü? Evet. Yumurtlama uyarıcı tedaviler ve yaşam tarzı değişiklikleriyle birçok kişi gebe kalır (hekime danışın).
- Ultrason şart mı? Tanı genellikle kriterlerin birleşimiyle konur; her zaman ultrason gerekmez, özellikle ergenlerde dikkatli yorumlanır.
- Beslenmede sihirli bir model var mı? Tek bir “PCOS diyeti” yok; dengeli, liften zengin, düşük işlenmiş içerikli beslenme ve düzenli hareket en güçlü araçlardır.
Kaynaklar
- Vikipedi (TR) – Polikistik over sendromu
- WHO – Infertility (Fact sheet)
- WHO – Obesity and overweight
- WHO – Physical activity (Fact sheet)
Yasal Uyarı
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, hekiminizin yerini almaz. Reçeteli ilaçlar ve tedavi kararları için mutlaka hekime danışın.
Last reviewed: 2025-12-03
