Tümör lizis sendromu (TLS): Nedir?
Tümör lizis sendromu, çok sayıda kanser hücresinin kısa sürede parçalanmasıyla ortaya çıkan acil bir durumdur. Hücre içindeki maddeler kana hızla salınır.
Bu ani salınım; potasyum, fosfat ve ürik asidin yükselmesine, kalsiyumun düşmesine neden olabilir. Bu değişiklikler böbrekleri zorlar; kalp, kas ve sinir sistemini etkileyebilir.
TLS en çok bazı lösemi ve lenfomalarda görülür, ancak farklı kanser türlerinde de ortaya çıkabilir.
Tümör lizis sendromuna ne sebep olur?
TLS en sık kanser tedavisi başladıktan kısa süre sonra gelişir. Özellikle tedavinin kanser hücrelerini hızlı öldürdüğü durumlarda, kemoterapi veya diğer tedavilerden saatler-günler içinde görülebilir.
- Kemoterapi ve hedefe yönelik tedaviler
- İmmünoterapi veya bazı antikor tedavileri
- Steroidler veya radyoterapi (bu ilaç ve tedaviler reçetelidir; değişiklik için hekime danışın)
Nadir olarak, çok hızlı büyüyen kan kanserlerinde tedavi öncesinde kendiliğinden de görülebilir.
Kimler daha yüksek risk altındadır?
Riskiniz şu durumlarda artar:
- Hızlı büyüyen kanser
- Vücutta çok sayıda kanser hücresi (büyük tümör veya yayılım)
- Çok yüksek beyaz kan hücresi sayısıyla seyreden kan kanserleri
- Böbrek sorunu veya susuz kalma (dehidratasyon)
- Tedavi öncesi yüksek ürik asit veya yüksek LDH
Onkoloji ekibiniz, kanser tipinizi, tetkiklerinizi ve tedavi planınızı değerlendirerek kişisel riskinizi belirler.
Belirtiler nelerdir?
Bazı kişiler başlangıçta belirti vermez. Belirti olduğunda şunlar görülebilir:
- Bulantı, kusma veya ishal
- İştahsızlık ve belirgin yorgunluk
- İdrarda azalma, koyu renk veya idrarda kan
- Kas krampları, seğirme veya katılık
- Düzensiz/hızlı kalp atımı veya göğüste rahatsızlık
- Bilinç bulanıklığı, nöbet veya bayılma
Hızlı bakım olmazsa kalp ritim sorunları ve böbrek hasarı gelişebilir. Şiddetli göğüs ağrısı, bayılma, nöbet, belirgin nefes darlığı veya kalp atımında düzensizlik varsa acil yardım çağırın / 112’yi arayın.
Doktorlar TLS’yi nasıl kontrol eder?
Şüphe varsa kanda potasyum, fosfat, ürik asit, kalsiyum ve böbrek fonksiyonları ölçülür. Kalp ritmi izlenebilir ve idrar miktarı takip edilir.
Tanı, belirtiler ve laboratuvar sonuçlarına göre konur. Sık aralıklarla tekrar edilen testler tedaviye yön verir.
TLS önlenebilir mi?
Planlama ve yakın izlemle birçok vakada önleme veya erken yakalama mümkündür. Orta-yüksek riskte, tedavi öncesi ve sırasında korunma adımları önerilebilir.
- Damardan (IV) sıvı: Ek sıvılar böbrekleri korur ve atıkları atmaya yardımcı olur.
- Ürik asidi düşüren ilaçlar: Allopurinol, rasburikaz veya bazen febuksostat seçenek olabilir. Bu ilaçlar reçetelidir; sizin için uygun olup olmadığını öğrenmek için hekime danışın.
- Sık kontrol: Kalp ritmi, idrar miktarı ve kan testlerinin izlenmesi değişiklikleri erken yakalar.
Önleme yapılsa bile TLS gelişebilir. Önceden planlama ve düzenli tetkikler güvenliği artırır.
TLS nasıl tedavi edilir?
Tedavi, yakın takip ve hızlı müdahale için hastanede yapılır. Amaç böbrekleri korumak ve kan değerlerini güvenli şekilde düzeltmektir.
- IV sıvı: Böbrek fonksiyonunu desteklemek ve idrar çıkışını artırmak için verilir.
- Elektrolit düzenleyici tedaviler: Yüksek potasyumu düşürmek, yüksek fosfatı yönetmek ve kalsiyumu dikkatle ayarlamak için uygulanır.
- Ürik asidi düşüren ilaçlar: Ürik asidi azaltmaya veya uzaklaştırmaya yardımcı olur (reçetelidir; hekime danışın).
- Diyaliz (böbrek destek tedavisi): Böbrek işlevi belirgin bozulursa veya elektrolitler ilaçlara rağmen tehlikeli kalırsa geçici diyaliz gerekebilir.
Hızlı ve uygun tedaviyle çoğu kişi kalıcı sorun yaşamadan iyileşir.
Bakım ekibinizle nasıl iş birliği yapabilirsiniz?
- Yeni bir kanser tedavisine başlamadan önce kişisel TLS riskinizi sorun.
- Önleme ve laboratuvar izlem planınızı öğrenin.
- Hekiminiz farklı söylemedikçe yeterli sıvı için; sıvı kısıtınız varsa önerilere uyun.
- Özellikle yeni tedavinin ilk haftasında gelişen yeni belirtileri hemen bildirin.
Öne çıkan noktalar
- TLS, çok sayıda kanser hücresi aynı anda parçalandığında ortaya çıkar; potasyum, fosfat, ürik asit ve kalsiyum düzeylerini değiştirir.
- En sık bazı lösemi ve lenfomalarda görülür; farklı kanserlerde de olabilir.
- IV sıvı, ilaçlar ve yakın izlemle risk azaltılabilir.
- Erken tanı ve hızlı yönetimle TLS tedavi edilebilir.
Son gözden geçirme: 28 Kasım 2025
Kaynaklar
Yasal Uyarı – Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, hekiminizin yerini almaz.